BLOG

Ordery a biżuteria pariotyczna

biżuteria patriotyczna

Ordery a biżuteria patriotyczna

Czy ordery są biżuterią? Oczywiście nie.  Sens istnienia  i przeznaczenie tych przedmiotów jest inne niż w przypadku biżuterii. W przypadku orderów najważniejsza jest warstwa znaczeniowa. Order ma unaoczniać i dokumentować przynależne do niego cechy osobowości noszącej go osoby.

Jednak wygląd orderu nie jest obojętny, a jego estetyka jest integralną częścią przeznaczenia orderu jako przedmiotu. Wszakże ma on zwracać na siebie uwagę i przykuwać wzrok. Odnajdujemy, więc wspólny mianownik między orderami a biżuterią – jest nią znaczenie estetyki. W przypadku biżuterii pierwszorzędne w przypadku orderów nie bez znaczenia.

Ordery potrafią być piękne

Ordery to często piękne przedmioty, dekorujące ubiór noszącej je osoby. Podobnie jak biżuteria projektowane są przez artystów plastyków. Przy produkcji biżuterii oraz w medalierstwie. Mamy do czynienia w wykorzystaniem tych samych technologii. Odlewnictwo, galwanika, emalia. Różnica leży bardziej w materiałach wykorzystywanych do tworzenia orderów i biżuterii. W przypadku biżuterii mamy do czynienia ze metalami szlachetnymi jak srebro czy złoto, w medalierstwie raczej stosowane są metale nieszlachetne.

Skupmy się jednak na podobieństwach.

Jak wskazaliśmy mam wspólny mianownik w postaci znaczenia strony estetycznej obu grup przedmiotów,. Różnica polega na tym czy jest to aspekt pierwszoplanowy czy drugoplanowy. Jest natomiast szczególna grupa biżuterii która jeszcze bardziej zbliża do siebie obie grupy przedmiotów. Mam na myśli biżuterię patriotyczną.  To szczególny przykład gdy strona estetyczna jest uzupełniona o warstwę symboliczną.

Biżuterię patriotyczna noszona jest nie tylko dla ozdoby, lecz przede wszystkim dlatego, ze chcemy zakładając ją zamanifestować swoje poglądy czy też nasz stosunek do wydarzeń z przeszłości. Co więcej, paradoksalnie, aspekt symboliczny biżuterii pomniejsza znaczenia waloru estetycznego biżuterii patriotycznej.

Podobieństwa i różnice

Mamy więc grupę biżuterii która mimo, że wyrosła w biżuterii to znajduje wiele podobieństw do medalierstwa, a szczególnie do opisywanych tu orderów które są przeznaczone do bezpośredniego noszenia przez uprawnioną do tego osobę. Mają ją też zdobić i zwracać uwagę na jej zasługi.

Zawsze jednak pozostanie podstawowa różnica, biżuterię patriotyczną możemy sobie w każdej chwili kupić. Na order niezmiennie trzeba zasłużyć.

Polska biżuteria patriotyczna

biżuteria patriotyczna

Polska biżuteria patriotyczna

Największy rozwój biżuterii patriotycznej przypadł na okres tzw. rewolucji moralnej oraz żałoby narodowej przed powstaniem styczniowym. W latach 1861-1862 ukształtował się kanon symboliki patriotycznej, który przetrwał klęskę powstania, umocnił się przed i w czasie pierwszej wojny światowej i wszedł do symboliki Odrodzonej Polski w 1918 roku.


27 lutego 1861 padło pierwszych „pięć ofiar” patriotycznych manifestacji poprzedzających wybuch powstania. Najtragiczniejsza była masakra na placu Zamkowym 8 kwietnia 1861 roku. Z tymi wydarzeniami związane były żeliwne krzyżyki, później uznane za powstańcze. Na awersie miały napis Pamiątka 25, 27 lut. 8 kwiet. 1861, a na rewersie koronę cierniową, palmę męczeństwa i napis Warszawa. Masakry warszawskie upamiętniały także medaliki z wizerunkami Matki Boskiej Częstochowskiej, Oka Opatrzności, Orła, krzyża w koronie cierniowej, palm męczeństwa, datami 27 lutego (tu także symbol pięciu krzyży) i 8 kwietnia.

Już w 1860 powróciła forma czarnego krzyżyka wzorowanego na „krzyżyku z Olszynki” z czasów powstania listopadowego. Z tego czasu znane są też krzyżyki z mosiądzu, kości słoniowej, niekiedy połączone z czarnym naszyjnikiem z szylkretu, drewna czy szkła, z figurkami Chrystusa lub Orła oplecionego koroną cierniowa. Noszono też czarne bransolety i naszyjniki, często w formie łańcucha lub drutu skręconego na kształt sznura symbolizującego niewolę. Wykorzystywano to również w licznych obrączkach srebrnych z czarną emalią, w pierścieniach, broszach i wisiorkach oraz klamrach do pasa z emblematami splecionych kotwic, krzyży, koron cierniowych i Orła. Niektóre broszki nawiązywały do wzoru znanego z pierwszych lat emigracji po 1831: wyobrażenia pasa spiętego klamrą z tarczą herbową z Orłem i Pogonią wg wzoru z 1831 i napisem na pasie Boże zbaw Polskę lub W jedności siła 1861. Ta symbolika, zwana także „czarną biżuterią”, od wiosny 1861 uzupełniała czarny strój („czarna sukienka” kobiet). Toteż za noszenie symboli „z biełoj pticej na krasnym fonie” groziły surowe kary policyjne.

W 1863, zgodnie z decyzją Rządu Narodowego o godle powstańczej Polski, na biżuterii patriotycznej umieszczana była trójdzielna tarcza z Orłem i Pogonią oraz Archaniołem symbolizującym Ruś. Przykładem mogą być spinki do mankietów, srebrne i mosiężne, z czerwoną, błękitną i białą emalia pól herbowych, szpilki do krawata z główkami z tarczą herbową z Orłem i Pogonią, tabakierki, puzderka, zegarki zdobione emblematami narodowymi i stosownymi dewizami. Były także medaliony i medale upamiętniające obchody rocznicy unii polsko-litewskiej w 1861 w Horodle i z portretem Kościuszki. Oddziały powstańcze 1863 miały Orły na klamrach pasów i ładownicach, a najpopularniejszym symbolem była „kokarda narodowa” biało-czerwona, często dodatkowo ozdabiana metalowym Orłem, traktowana jako uzupełnienie uniformu powstańczego, najczęściej na konfederatkach („krakuskach”). Część z tych przedmiotów przechowywana była jako rodzaj pamiątki narodowej po powstaniu styczniowym pod zaborem rosyjskim, a także noszona na znak pamięci w Galicji i na emigracji. Natomiast na syberyjskiej katordze tworzono własne symbole patriotyczne: krzyże, krucyfiksy i obrączki, często plecione z włosów.

Biżuteria, która stała się wyrazem przekonań politycznych, znana była w Polsce od końca XVIII w. Król Stanisław August wprowadził zwyczaj honorowania zasług wobec kraju m.in. tabakierkami ozdobionymi symbolami państwowymi lub cyfrą królewską i stosownymi dewizami. W ostatnich latach Rzeczypospolitej pojawiły się przedmioty mające już cechy biżuterii patriotycznej, wyrażającej poparcie dla walki o utrzymanie niepodległości Polski. Po uchwaleniu Konstytucji 3 maja 1791 Stanisław August rozdał zasłużonym w jej przygotowanie pamiątkowe pierścienie. W czasie powstania 1794 Kościuszko srebrnymi pierścieniami (obrączkami) z napisem Ojczyzna Obrońcy swemu osobiście wyróżniał zasługi wojenne generałów i oficerów. Po powstaniu pojawiły się pierścienie sygnetowe z wizerunkiem Kościuszki, tabakierki i zegarki ozdabiane jego portretem lub herbami Rzeczypospolitej. Tego rodzaju ozdoby i dodatki do stroju były liczne w epoce napoleońskiej. Pierścieniami i obrączkami upamiętniono także śmierć księcia Józefa i pogrzeb na Wawelu; niektóre z nich według tradycji wykonane były z podków jego rumaka. Nieco później guziki z wizerunkiem Kościuszki stały się elementem ubioru „polskiego”, noszonego przez studentów warszawskich opozycyjnie nastawionych do polityki Rosji.

W epoce porozbiorowej wykształciły się i zostały skodyfikowane symbole stanowiące kanon narodowy: godło, barwa i hymn. Orzeł i Pogoń stały się własnością narodu i symbolem walki o niepodległość, znakiem bojowym, jednoczącym przeciwników mocarstw rozbiorowych. Toteż ich używanie było zakazane i surowo karane, zwłaszcza pod zaborem rosyjskim. Różnorodność opartą na tradycji unormował sejm powstania listopadowego ustanawiając, że herbem Polski walczącej o niepodległość będą Orzeł i Pogoń na dwudzielnej tarczy zwieńczonej koroną oraz biały z czerwonym – kolory herbowe Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego – jako „barwa narodowa”.

Ta regulacja przesądziła o ewolucji symboliki narodowej przez okres niewoli aż do czasów Odrodzenia Rzeczypospolitej w 1918 i wywarła największy wpływ na „biżuterię patriotyczną”. W kraju i na emigracji rozpowszechniły się pierścienie i brosze z godłem Orła i Pogoni (złote i srebrne z czerwona i błękitną emalią), z armaturą; szablami, kosami, lancami z proporcami, zazwyczaj także z napisem Boże zbaw Polskę, szpilki, do krawata, spinki mankietowe, kubki i puzderka ozdabiane srebrnymi monetami z 1831 roku. Przykładem może być pierścień pięknej jubilerskiej roboty wręczony Klaudynie z Działyńskich Potockiej za opiekę nad rannymi żołnierzami powstania. Z Klaudyną Potocką tradycja łączy pamiątkowe „Krzyżyki z Olszynki”: czarne, z gałązek olchy z pobojowiska, ze srebrnymi (a nawet złotymi) skuwkami za ramionach i takąż kostką łączącą ramiona z napisem z jednej strony: Dnia 25./Lutego./1831r., a z drugiej: z Olszynki. Symbol ten rozsławił popularny wiersz Artura Oppmana Krzyżyk z Olszynki. Herb powstańczy i dewiza Boże zbaw Polskę na pasie z klamrą zostały upowszechnione na kartach tytułowych druków emigracyjnych i były wykorzystywane w ikonografii i biżuterii patriotycznej do 1918 r. Po 1831 pierścieniami upamiętniano egzekucje Szymona Konarskiego w Wilnie (1839), Teofila Wiśniowskiego i Józefa Kapuścińskiego we Lwowie (1847) oraz ofiary rabacji chłopskiej w Galicji z 1846 roku.

Po wzory biżuterii patriotycznej z epoki powstania styczniowego sięgnięto w latach ożywienia ruchu niepodległościowego przed 1914 r. Popularne były rocznicowe plakietki (metalowe lub srebrne) z Orłem i Pogonią, wizerunkami Kościuszki i ks. Józefa, symbole patriotyczne wplatano w odznaki stronnictw i organizacji politycznych. W latach I wojny światowej nabrało to masowego charakteru, zwłaszcza w kręgach związanych z Legionami. W klapach noszono miniatury Orła legionowego, medaliki na rocznice Konstytucji 3 maja w 1916 i śmierci Kościuszki w 1917, były znaczki z portretem brygadiera Piłsudskiego, kokardy narodowe po akcie 5 listopada 1916 z Orłem Legionów, krzyże NKN, pierścionki legionowe i odznaki pamiątkowe polskich formacji wojskowych, agend i instytucji tworzących zręby polskich struktur państwowych. W 1918 za ofiarę na cele niepodległości wydawano żelazna obrączkę z napisem Złoto – Ojczyźnie. Wtedy też symbolika patriotyczna zaczęła stopniowo pełnić, jak w 1863, funkcje symboli państwowych, by pod koniec wojny przekształcić się w powszechnie akceptowane symbole odradzającej się Rzeczypospolitej.

Po 1918 ten rodzaj biżuterii patriotycznej, zwłaszcza plakietki, noszono w czasie obchodów rocznic walk o niepodległość. W latach wojny 1939-1945 kolejny raz odrodziła się tradycja krzyżyków i pierścieni nawiązujących do „czarnej biżuterii”. Na trwałe do tradycji wszedł znakomity w swej wymowie i graficznej prostocie znak Polski Walczącej. Oddziały partyzanckie nosiły symbole Wojska Polskiego sprzed 1939, ponadto w konspiracji oraz w czasie Powstania Warszawskiego tłoczono metalowe orzełki z literami WP na tarczy amazonek, a także srebrne obrączki z symbolem Polski Walczącej i datą 1944, oraz srebrne pierścionki z Orłem na czerwonym polu. Wzory biżuterii z powstania listopadowego i styczniowego oraz pierwszej wojnie światowej w formie „krzyżyka z Olszynki”, krzyżyka z Orłem w koronie i pierścieni powróciły jako wyraz dążeń niepodległościowych w okresie „Solidarności” od 1980, a w stanie wojennym dołączono do tego symbol Polski Walczącej z lat 1939-1945.

autor. prof. Jerzy Zdrada

źródło

http://muzhp.pl/pl/c/1016/bizuteria-patriotyczna

Źródła biżuterii patriotycznej

Źródła biżuterii patriotycznej

Źródła biżuterii patriotycznej.

Sięgają czasów rodowych sygnetów a później orderów. Noszone na palcach, przez mężczyzn, sygnety,  zawsze miały znaczenie symboliczne. Określały przynależność właściciela do rodu. Szerzej mówiąc, przynależność do pewnej społeczności. Dla person piastujących oficjalne stanowiska w administracji państwowej czy kościelnej, sygnety były atrybutem zajmowanego stanowiska. Pozostawmy na boku, nie mające wpływu na genezę biżuterii patriotycznej, funkcjonalne aspekty używania sygnetów jak choćby stemplowanie korespondencji. Chociaż i to ma pewien związek z dzisiejszym funkcjonowaniem biżuterii patriotycznej, była to forma pieczęci, czyli inaczej podpisu. Sposobem identyfikacji.

Źródła biżuterii patriotycznej
Źródła biżuterii patriotycznej

Jakie przedstawienia znajdowały się na sygnetach? Na biżuterii rodowej były to oczywiście rodowe herby. Na sygnetach noszonych przez duchownych były to symbole ich dostojeństwa i miejsca w hierarchii kościelnej. U urzędników państwowych były to to oznaczenia ich funkcji.  Jeżeli pierścień nosiła osoba w służbie państwowej na wizerunku już mógł się pojawiać orzeł lub inne cechy oznaczające przynależność właściciela do danego państwa. I wreszcie najwyżsi dostojnicy, pieczętujący się godłem państwowym, a więc noszący sygnet z orłem.  Jesteśmy u jednego ze źródeł biżuterii patriotycznej. Król, głowa państwa, sobą będąca przedstawicielem narodu, symbolem narodu, podpisuje się noszonym na palcu sygnetem z orłem. Co za tym idzie sygnet ów staje się symbolem przynależności króla do narodu

Czym więc dzisiaj jest noszenie biżuterii patriotycznej. Zwłaszcza w postaci sygnetu, w linii prostej wywodzącego się od królewskich symboli przynależności państwowej?  Współcześnie to znak, że osoba nosząca sygnet z orłem, przynależy do narodu Polskiego. Dodatkowo genealogia tego typu biżuterii patriotycznej wyraźnie wskazuje na przywiązanie do tradycji narodowej, Do identyfikowania się z historią narodu, z jej blaskami i cieniami. Osoba nosząca sygnet jest, dumna ze swojej narodowej przynależności i z historii własnego narodu.

Oczywiście sygnety utraciły dziś pierwotna rolę podręcznej pieczęci. Zwłaszcza, w XXI wieku. Nie pieczętujemy emaili. Nie pieczętujemy pism. Pozostałe wartość symboliczna i oczywiście funkcja dekoracyjna. Dlatego mówimy o biżuterii, biżuterii patriotycznej.

Biżuteria Patriotyczna

Biżuteria patriotyczna

Biżuteria patriotyczna

Srebrna biżuteria patriotyczna jest nie tylko ozdobą. Podobnie jak biżuteria z motywami religijnymi ma ona symbolizować przynależność do jakiejś idei, w tym przypadku narodu polskiego. Współcześnie moda na symbole narodowe powraca. Przyczyn tego stanu rzeczy może być wiele. Jedną z nich jest z pewnością fakt, że ludność zamieszkująca na terytorium Polski staje się coraz bardziej wielokulturowa. W obliczu różnych narodowości wiele osób czuje potrzebę zamanifestowania swojego przywiązania do ojczyzny.

Innym powodem może być moda, która przyszła do nas z krajów zachodnich, gdzie manifestowanie przynależności narodowej i umieszczanie jej symboli w garderobie i na biżuterii jest całkowicie normalne. Wielu Polaków nie chce nosić bardzo popularnych jeszcze jakiś czas temu symboli Stanów Zjednoczonych. Są oni dumni ze swojego kraju, jego historii i chcą to podkreślać. Rozumie to doskonale producent biżuterii patriotycznej, który wypuszcza na rynek ozdoby, które charakteryzują się nie tylko wysoką jakością wykonania, ale również bardzo interesującą estetyką.

biżuteria patriotyczna
biżuteria patriotyczna, wiara nadzieja miłość

Biżuteria patriotyczna, na przestrzeni dziejów przybierała różne formy. Zazwyczaj wzrost jej popularności łączył się ze wzrostem nastrojów patriotycznych w społeczeństwie. Okresy powstań, okresy wzmożonych działań niepodległościowych to momenty kiedy pojawiały się nowe wzory i sposoby noszenia biżuterii patriotycznej.  Jednym z ostatnich okresów kiedy pojawiały się nowe sposoby manifestowania poglądów za pomocą biżuterii patriotycznej był okres stanu wojennego, kiedy to pojawił się trend noszenia w klapie marynarki czy przy koszuli lub swetrze "opornika" - jakby nie patrzeć pełniącego rolę broszki.

Dlaczego biżuteria srebrna  Klasyczna biżuteria tworzona jest w dwóch materiałów, złota lub srebra. Pojawia się oczywiście biżuteria patriotyczna wykonana w złocie, jednak większość wzorów to modele wykonane w srebrze. Dlaczego? Chodzi i ogólnodostępność, przy zachowaniu cech biżuterii, czyli roli zdobniczej.  Jak pisałem trend do noszenia biżuterii patriotycznej jest związany z masowymi nastrojami panującymi w społeczeństwie. Dlatego ważne jest, oprócz oczywistej roli dekoracyjnej, ogólnodostępność wzorów. Stąd srebro okazało się idealnym wyborem. Srebrna biżuteria patriotyczna zachowując oczywisty walor zdobniczy nie stawia bariery ekonomicznej. Srebrna biżuteria patriotyczna może być noszona masowo, co jest odzwierciedleniem powszechnych nastrojów społecznych. Ma być egalitarna nie elitarna.

biżuteria patriotyczna
biżuteria patriotyczna